GREENBELT
 
Αναζήτηση    
 

Κρίσιμα προβλήματα



Ενέργεια (Μέρος 1ο)

Ημερομηνία: 01-11-2008 Ενέργεια (Μέρος 1ο)

 Άνθρωπος και Περιβάλλον στον 21ο αιώνα.

ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Ενέργεια

[μέρος πρώτο]
ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ



α. Η πρώτη εποχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ): Από την Προϊστορία μέχρι το τέλος της προβιομηχανικής κοινωνίας

Ως ενέργεια ορίζεται η ικανότητα παραγωγής ωφέλι­μου έργου κι η ικανότητα αυτή αφθονεί στο περιβάλλον. Από τα βάθη της προϊστορίας μέχρι σήμερα, η εναγώνια αναζήτηση της απαραίτητης για την επιβίωση ενέργειας αποτελεί το «Ενεργειακό Ζήτημα» της ανθρώπινης περιπέ­τειας πάνω στη Γη. Η επίλυση του στηρίχτηκε μέχρι πρό­σφατα στην καλύτερη δυνατή αξιοποίηση της καθημε­ρινής προσφοράς του Ήλιου στον πλανήτη μας, δηλα­δή κλάσματος της τεράστιας και σταθερής κατά μέσο όρο παροχής ενέργειας (1,2 x 106 θερμίδων ανά m2 και ανά ώρα) που εισρέει συνεχώς με βραχέα κύματα στην εξωτερική μας ατμόσφαιρα. Ο καθημερινός Ήλιος αποτελούσε μέχρι πριν από έναν αιώνα την κύ­ρια πηγή ζωής για την ανάπτυξη και την ικανοποίηση των αναγκών της πανίδας και της χλωρίδας και, βέβαια, του ανθρώπου. Πρόκειται για την ηλιακή, την αιολική κα την υδροδυναμική ενέργεια, τη γεωθερμία και τη βιομάζα, που αναβαθμίστηκαν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες οτη\ παγκόσμια ενεργειακή σκηνή και βαφτίστηκαν με τον όρο «Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας» (ΑΠΕ).


Πράγματι, εκτός από τα άμεσα προϊόντα του Ήλιου, όπως η βιομάζα, ο άνθρωπος άρχισε από πολύ νωρίς να χρησιμοποιεί και ορισμένα, μεγάλης κλίμακας, καθαρά και ανανεώσιμα παραπροϊόντα του: τη ροή του νερού στα διάφορα υδατορrεύματα, που αποτελεί μία κρίσιμη και για τις ανθρώπινες δραστηριότητες φάση του αέναου υδρολογικού κύκλου, και τον άνεμο, που προκαλείται από τις διαφορές θερμοκρασίας, πίεσης και πυκνότητας της ατμόσφαιρας, αποτέλεσμα και της ανομοιόμορφης απορ­ρόφησης της ηλιακής ενέργειας από τις διάφορες επιφά­νειες του πλανήτη μας.


Ας θυμηθούμε ότι οι πρώτες υδραυλικές και αιολικές μηχανές λειτούργησαν στην Εγγύς Ανατολή για την άντληση νερού και την άλεση σίτου εδώ και τέσσερις χιλιάδες χρόνια, ενώ οι αρχαίοι μας πρόγονοι θεοποίησαν όχι μόνο συ­γκεκριμένα ποτάμια και πηγές του νερού αλλά και όλους τους γνω­στούς μέχρι σήμερα ανέμους: είναι οι γιοι της Ιούς, δηλαδή της Αυγής, και του Αστραίου, όπως ο Βοριάς, ο Απηλιώτης, ο Καικίας, ο Ζέφυ­ρος, ο Λίβας.

Διοικητής των ανέμων είναι ο Αίολος, στον οποίο ο Δίας ανέθεσε να κανονίζει ποιοι άνεμοι φυσούν και πώς, βαφτίζοντας από τότε την πολύτιμη αυτή μορφή της ενέργει­ας. Μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, η ανθρωπότητα ήταν γεμά­τη από όμορφους υδρόμυλους και ανεμόμυλους.


β. Η πρόσφατη κυριαρχία των «συμβατικών καυσίμων»

Η Βιομηχανική Επανάσταση και ο συνακόλουθους πολλαπλασιασμός των ενεργειακών μας αναγκών οδήγησε, σχετικά πρόσφατα, στην εντατική εκμε­τάλλευση των στερεών καυσίμων, (λιθάνθρακα, λιγνίτη, τύρφης), του πετρελαίου και του φυσικού αερίου: Πρόκει­ται για τα συσσωρευμένα και συμπυκνωμένα ενεργειακά προϊόντα του Ήλιου του παρελθόντος. Η χρήση τους κυ­ριάρχησε από τις αρχές του 20ου αιώνα στην παγκόσμια ενεργειακή σκηνή, χαρίζοντας τους μάλιστα και τον επίζηλο τίτλο «συμβατικά ενεργειακά καύσιμα».


Η μεγάλη, λόγω της συμπύκνωσης, ενεργειακή ισχύς των συμβατικών καυσίμων και η σχετικά φθηνή τους εξόρυξη ανέτρεψε το οικονομικό σκέλος της ενεργειακής πα­ραγωγής από ΑΠΕ και περιθωριοποίησε, με εξαίρεση την υδροδυναμική ενέργεια μεγάλης κλίμακας, τις μέχρι τότε παραδοσιακές ενεργειακές πηγές. Η βιομάζα, από κύρια πηγή οικιακής θέρμανσης, έγινε διακόσμηση σε ώρες γιορτής, ενώ οι υδρόμυλοι και οι ανεμόμυλοι μετατράπη­καν σε γραφικό τουριστικό θέαμα.


Το 2000 η ανθρωπότητα κατανάλωσε 9.963 εκατομμύ­ρια Τόνους Ισοδυνάμου Πετρελαίου (ΤΙΠ), βασιζόμενη κα­τά 86% στους υδρογονάνθρακες (πετρέλαιο, φυσικό αέ­ριο και άνθρακας) και στην πυρηνική ενέργεια, όπως φαί­νεται στο σχήμα 1. Στις φτωχότερες χώρες του κόσμου η βιομάζα, με τη μορφή καύσιμης ύλης από φυτά, εξακο­λουθεί να αποτελεί τη βασική λύση για την κάλυψη ανα­γκών. Μόλις 2,8% της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης καλύφθηκε από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ.), όπως ο Ήλιος, ο άνεμος και οι υδατοπτώσεις.


γ. Η παγκόσμια κατανομή της κατανάλωσης και των συμβατικών πηγών της ενέργειας

Η διαθεσιμότητα και η χρήση τεράστιων ποσοτήτων ενέργειας, με τον τρόπο που αυτό συμβαίνει στις χώρες του αναπτυγμένου κόσμου, σηματοδοτεί αφενός μεν την ιστορική διαδρομή που συντελέστηκε σε διάστημα δύο αι­ώνων, αφετέρου δε τη διαφορά ανάμεσα στις οικονομικά ισχυρές και αναπτυγμένες χώρες και στις φτωχές και αδύ­ναμες. Η απόσταση είναι και στις δύο περιπτώσεις εξίσου μεγάλη, όπως αποτυπώνεται στην ιστορική εξέλιξη της κατά κεφαλήν κατανάλωσης ενέργειας σε προηγμένες κοινωνίες κάθε εποχής, που φαίνεται στο Σχήμα 2, αλλά και στην κατά κεφαλήν κατανάλωση ενέργειας σε διάφο­ρες χώρες του κόσμου σήμερα.


Υπό αυτό το πρίσμα, ο πολίτης της Ερυθραίας κατανα­λώνει σήμερα τόση ενέργεια όση ο άνθρωπος της νεολιθι­κής περιόδου, ο πολίτης της Κίνας τόση ενέργεια όση ο Γάλλος πολίτης το Μεσαίωνα, ενώ ο Έλληνας τόσο όση ο Βρετανός πολίτης της βικτωριανής περιόδου. Η αντιπαρα­βολή αυτή μπορεί, εν μέρει τουλάχιστον, να καταστήσει απτές και τις διαφορές που παρατηρούνται στο βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων στις αρχές του 21ου αιώνα.


Εξάλλου η διαμόρφωση συνθηκών ισορροπίας και επάρκειας στην ενεργειακή αγορά εξαρτάται από τη σχέ­ση ζήτησης και προσφοράς. Το 67% των αποδεδειγμένων παγκόσμιων κοιτασμάτων πετρελαίου βρίσκεται στη Μέση Ανατολή, κι επιπλέον αυτά τα κοιτάσματα είναι καλής ποιότητας και εύκολα αντλήσιμα, επομένως χαμηλού κό­στους. Αντίθετα, 62% της κατανάλωσης του πετρελαίου γίνεται από τις χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συ­νεργασίας και Ανάπτυξης, που διαθέτουν μόλις το 5% των παγκόσμιων κοιτασμάτων. Η δυσαναλογία αυτή καταδει­κνύει και το μέγεθος της εξάρτησης των οικονομικά ανα­πτυγμένων από τους πετρελαιοπαραγωγούς.


Ωστόσο, η σημαντική προώθηση του φυσικού αερίου στις ευρωπαϊκές χώρες άμβλυνε, εν μέρει τουλάχιστον, αυτή την εξάρτηση, καθώς η Ρωσία διαθέτει ή ελέγχει άμεσα το 46% των παγκόσμιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου. Σε αυτό συνέβαλε και η αυξημένη χρήση της πυρηνι­κής ενέργειας, που το 1973 κάλυπτε μόλις 0.9% της παγκόσμιας ζήτη­σης ενώ το 2000 6,8%, παρά τις μακροπρόθε­σμες δυσκολίες διάθεσης των πυ­ρηνικών απορριμμάτων και τον πάντα ενεχόμενο κίνδυνο ενός ατυχήματος. Η διαφοροποίηση της αγοράς ενέργειας ως προς τους προ­μηθευτές αλλά και τους πόρους έχει καταστήσει την αγορά πετρελαίου πολύ πιο ελαστική ως προς τη ζήτηση, σε σχέση με τη δεκαετία του 1970. Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη, τουλάχιστον στο δυτικό κό­σμο, αφορά την πιο ορθολογική και αποδοτική χρήση της ενέργειας, που οδηγεί σε μία σημαντική εξοικονόμηση ενεργειακών πόρων.


δ. Η «θεϊκή» ηλεκτρική ενέργεια

Ο άνθρωπος επιθυμούσε πά­ντα να δαμάσει και μία άλλη «θεϊ­κή» μορφή ενέρ­γειας, τον ηλεκτρισμό. Οι αστραπές και οι κεραυνοί ήταν τα απόλυτα όπλα με τα οποία ο Δίας επέβαλλε από τη κο­ρυφή του Ολύμπου τη θεϊκή του βούληση στους προγό­νους μας και ανάλογες ήταν και είναι οι θρησκευτικές πα­ραδόσεις όλης της ανθρωπότητας.

Παρά το γεγονός ότι η φύση του ηλεκτρισμού και των ηλεκτρικών φορτίων άρχισε να διερευνάται εδώ και δύο χιλιάδες εξακόσια χρόνια από τον Θαλή το Μιλήσιο, η βιομηχανική παρα­γωγή ηλεκτρικού ρεύ­ματος και η διάθεση του στους καταναλω­τές ξεκίνησε ουσιαστι­κά στις αρχές του 20ου αιώνα. Η λει­τουργική ευκολία διείσδυσης της ηλε­κτρικής ενέργειας (ΗΕ) και στο πιο απο­μακρυσμένο νοικοκυ­ριό και η καθαρότητα της χρήσης της υποκατέστησε σύντομα στις περισσότερες κα­θημερινές μας ανά­γκες τον παραδοσια­κό θερμικό τρόπο φω­τισμού, θέρμανσης και παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων.


Στα μεγάλα και αδιαφιλονίκητα πλεο­νεκτήματα της χρή­σης του ηλεκτρισμού προστέθηκαν οι επι­κοινωνίες με όλα τα σύγχρονα μέσα: το ραδιόφωνο, η τηλεό­ραση και οι ηλεκτρονι­κές συσκευές, όλη η εποχή της πληροφορι­κής, συνδυασμός ηλε­κτρονικών υπολογι­στών και επικοινωνιών στηρίζεται σήμερα στην τροφοδότηση με λιγότερη ή πε­ρισσότερη ΗΕ.


Η ηλεκτροπαραγωγή καλύπτεται και από υδροηλεκτρι­κά έργα, αλλά στηρίχτηκε στα πρώτα της βήματα και στην αιολική ενέργεια. Στη Δανία του 1900 η συνολική εγκατε­στημένη ισχύς μόνο από ανεμογεννήτριες ήταν 150-200 MW και η δανέζικη βιομηχανία βασιζόταν στην αιολική ενέργεια κατά το ένα τέταρτο περίπου της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος της.

Ο άνθρωπος του 21ου αιώνα σε όλες τις στοιχειωδώς ανα­πτυγμένες κοινωνίες (και κατά μείζονα λόγο σε κοινωνίες όπως η ελληνική), λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης στη χρήση αγαθών και υπηρεσιών, δεν μπο­ρεί να επιβιώσει, ως κοινωνικό ον, αν του αφαιρεθεί η πρόσβα­ση στο δίκτυο της ΗΕ, επομένως ο «δήμος», δηλαδή το κράτος ως συγκροτημένο κοινω­νικό σύνολο, με την εκάστοτε ηγεσία του, οφείλει να εξασφαλίζει μια τεχνοοικονομικά προσιτή πρόσβαση στο δίκτυο της ΗΕ για όλους ανεξαιρέτως του πολίτες-μέλη του.

Στην Ελλάδα, τη χώρα του νοτιοανατο­λικού άκρου της Ευ­ρώπης, με δυσπρόσι­τους ορεινούς όγκους και αμέτρητα νησιά, η Δημόσια Επι­χείρηση Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ), κάλυψε επί μι­σό αιώνα, αξιόπιστα και σύμφωνα με όλα τα διεθνή πρότυπα, το σύνολο των ανα­γκών της χώρας σε ΗΕ, παρέχοντας την κιλοβατώρα, (kWh) στη χαμηλότερη τιμή στον ευρωπαϊκό χώρο για τους οι­κιακούς καταναλωτές και τους αγρότες και σε ανταγωνι­στικές τιμές για τους εμπορικούς και βιομηχανικούς κα­ταναλωτές. Πέτυχε δηλαδή η ΔΕΗ να εξασφαλίσει τις τρεις θεμελιώδεις προϋποθέσεις διάθεσης ενός απαραί­τητου για την επιβίωση του πολίτη-μέλους της κοινωνίας δημόσιου αγαθού: την αδιάλειπτη παροχή, την επάρκεια παροχής και το προσιτό κόστος κτήσης της παροχής ΗΕ.


Άγις Μ. Παπαδόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Θεμιστοκλής Σ. Ξανθόπουλος, Καθηγητής ΕΜΠ

« Επιστροφή


 

Media


Τελευταία νέα

Παρέμβαση της GREENBELT για την αλματώδη αύξηση των Αδέσποτων ζώων
Παρέμβαση της Green Belt αναφορικά με την δημοσίευση εκθέσεων μη-χρηματοοικονομικών απολογισμών
Νέο Δ.Σ της Greenbelt
Την Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 συμμετέχουμε σε μια ακόμα δενδροφύτευση!
Άμεσες ενέργειες για τους τουρκικούς εμπρησμούς

 

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει Μη κυβερνητική, Μη κερδοσκοπική Οργάνωση (Μ.Κ.Ο.);
Τι μπορώ να κάνω για να βοηθήσω;
Ποιοι είναι οι χορηγοί της Green Belt;
Κάθε πότε θα γίνονται οι δενδροφυτεύσεις;

 


Υπολόγισε το Footprint σου Υπολόγισε το Footprint σου