GREENBELT
 
Αναζήτηση    
 

Κρίσιμα προβλήματα



Δάση

Ημερομηνία: 13-10-2008 Δάση

 

Το δάσος, «παγκόσμια κληρονομιά»

Το δάσος αποτελεί την κορωνίδα των χερσαίων οικοσυστη­μάτων και μαζί με τους ωκεανούς αποτελεί τη σπονδυλική στήλη της οικολογικής ισορροπίας του πλανήτη μας. Μέ­χρι πριν από λίγες δεκαετίες το δάσος ήταν γνωστό στο ευρύτε­ρο κοινό κυρίως ως παραγωγός ξύλου διαφόρων χρήσεων, δηλα­δή για την οικονομική του αξία. Σήμερα, χωρίς να χάνει τη σημα­σία της η παραγωγή ξύλου, το δάσος εξυπηρετεί μια σειρά από άλλους σκοπούς και ασκεί κοινωφελείς επιδράσεις με τρόπο που η παραγωγή ξύλου να έρχεται σε δεύτερη μοίρα. Η υδρονομική λειτουργία του δάσους, η οποία συνίσταται στη ρύθμιση της απορροής και στην ποιότητα του παραγόμενου νερού, η προστα­σία του εδάφους από την αιολική και αλλουβιανή διάβρωση, η επίδραση του στους κλιματικούς παράγοντες της περιοχής όπου εξαπλώνεται αλλά και της ευρύτερης περιοχής, η αντιανεμική προστασία, η προστασία από τους θορύβους, η προστασία από τη ραδιενέργεια, η αισθητική ψυχαγωγική και υγιεινή επίδραση του, ο ρόλος του στον κύκλο του CO2 και O2, καθώς και ο ρόλος του στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, κερδίζουν συνεχώς έδα­φος και σημασία.

Η σημασία και αποτελεσματικότητα αυτών των λειτουργιών εξαρτώνται, εκτός από τις κοινωνικές, πολιτιστικές και ιστορι­κές συνθήκες μιας περιοχής, και από τη σύνθεση, την κατά­σταση διατήρησης, τη δομή και τον τρόπο διαχείρισης αυτών των δασών.


Εξάπλωση των δασών στην επιφάνεια της Γης


Δασικές διαπλάσεις (ζώνες)

Κάτω από την επίδραση των κλιματικών παραγόντων και του εδάφους δημιουργούνται ορισμένες δασικές διαπλάσεις, οι οποίες εξαπλώνονται πάνω στην επιφάνεια της Γης από τον ιση­μερινό μέχρι τα πολικά δασοόρια σε σχεδόν παράλληλες ζώνες, τις «δασικές ζώνες». Η σύνθεση, σε δασοπονικά είδη των δασι­κών αυτών ζωνών, η φυσιογνωμία τους και η οικολογία τους εξαρτώνται κυρίως από τους κλιματικούς παράγοντες, εφόσον ο άνθρωπος δεν έχει επέμβει ως ρυθμιστής ή καταστροφέας τους.

Η εξάπλωση των δασικών ζωνών σε παράλληλες σχεδόν λω­ρίδες οφείλεται στην προοδευτική μείωση της θερμοκρασίας από τον ισημερινό προς τους πόλους, ενώ η μείωση της υγρα­σίας από τη θάλασσα προς το εσωτερικό των ηπείρων επιφέρει μια άλλη διάρθρωση της βλάστησης σε δάση, σαβάνες, λιβάδια, στέπες, ημιερήμους και έρημους.


Πίνακας 1: Κατανομή των δασών στις διάφορες ηπείρους


Περιοχή

Δασική έκταση

σε εκατομμύρια ha

Ποσοστό δασών στη συνολική επιφάνεια %

Ευρώπη και πρώην Σοβιετική Ένωση

1000

38

Βόρεια Αμερική

700

38

Νότια Αμερική

750

43

Αφρική

850

28

Ασία (εκτός Ρωσίας)

520

20

Χώρες Ειρηνικού Ωκεανού

80

9

Σύνολο

8.900

26


Κατανομή των δασών και δασικών ζωνών

Πάνω στην επιφάνεια της Γης τα δάση κατανέμονται ως εξής:

Από τα 149 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα χερσαίας επιφάνειας, τα 100 περίπου εκατομμύρια αντιστοιχούν σε παρα­γωγικό έδαφος και τα 49 σε μη παραγωγικά-άγονα εδάφη (ξηρές έρημοι, σκεπασμένες από πάγους ορεινές και πολικές περιοχές κλπ.). Από τα παραγωγικά εδάφη τα 2/3 τουλάχιστον καλύπτο­νταν κάποτε με δάση. Σήμερα η έκταση των δασών ανέρχεται σε 30-40 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή καλύπτει μό­λις το 1/5 έως το 1/4 της συνολικής χερσαίας επιφάνειας.


Τροπικά δάση. Δάση ανάμεσα στους τροπικούς κύκλους

Στην περιοχή που περικλείεται ανάμεσα στους τροπικούς κύ­κλους δημιουργούνται διάφορα κλίματα, τα οποία προκαλούν την αντίστοιχη εμφάνιση τροπικών δασών διάφορης δομής και φυσιογνωμίας. Η μορφή των δασών αυτών εξαρτάται κυρίως από την εμφάνιση και τη διάρκεια της ξηρής περιόδου (περιόδου ξηρασίας).


Μανγκόβια δάση

Αν διατρέξουμε μια τροπική περιοχή από την παραλία προς το εσωτερικό, θα συναντήσουμε πρώτο πρώτο κατά μήκος της παραλίας ένα δάσος περίεργης μορφής που αναπτύσσεται εν μέ­ρει μέσα στο νερό της θάλασσας και εν μέρει έξω από αυτό, στη στεριά. Είναι το δάσος των Mangrove, που ζει στη θάλασσα.

Τα παραλιακά αυτά δάση ανα­πτύσσονται κατά μήκος αβαθών γιαλών που το έδαφος τους αποκα­λύπτεται κατά την αμπώτιδα και καλύπτεται περιοδικά κατά την πλημμυρίδα.

Τα ιδιόμορφα αυτά δάση παί­ζουν ένα σημαντικό οικολογικό και οικονομικό ρόλο για τις περιοχές στις οποίες εμφανίζονται, διότι προ­στατεύουν τις ακτές από τη μανία των κυμάτων, ενώ αποτελούν ιδανικό ενδιαίτημα για διάφορα οστρακό­δερμα (γαρίδες).


Τροπικά δάση βροχερών περιοχών

Στις πεδιάδες και στις παρυφές των ορέων σε τροπικές πε­ριοχές, πλούσιες σε βροχοπτώσεις με κανονική κατανομή σε όλη τη διάρκεια του έτους, εμφανίζονται οι πιο ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του δάσους. Χαρακτηριστικά των περιοχών αυ­τών είναι οι εξισορροπημένες υψηλές θερμοκρασίες, που κυμαί­νονται μεταξύ 24°-28° C, και οι κανονικά κατανεμημένες βροχο­πτώσεις της τάξης των 2.000 - 4.000 mm το έτος. Σε μερικές περι­πτώσεις, όπως στην Πολυνησία, το ύψος των βροχοπτώσεων ξε­περνά τα 10.000 mm το έτος. Η σχετική υγρασία είναι πολύ υψη­λή σε τρόπο που να δημιουργείται κλίμα «θερμοκηπίου». Η πε­ριοχή εξάπλωσης των δασών αυτών περιορίζεται κατά συνέπεια σε νη­σιά, παραλίες και στις κοιλάδες με­γάλων ποταμών των τροπικών πε­ριοχών και κυρίως στην Κεντρική και Νότια Αμερική κα­θώς και στη Δυτι­κή και Κεντρική Αφρική. Οι εξαι­ρετικά ευνοϊκές κλιματικές συνθή­κες που δημιουργούνται προκαλούν μια πλούσια ανάπτυξη πολυάριθμων δέντρων διάφορου ύψους, από τα οποία ορισμένα φτάνουν το ύψος των 60 μ. και πάνω. Τα δασοπονικά είδη που συνθέτουν τα δάση αυτά στερού­νται μέσων ρύθμισης της διαπνοής, η δε επιφάνεια των φύλλων είναι λεία, για τη γρήγορη απορροή των νερών της βροχής και των σταγόνων που σχηματίζονται από την υψηλή σχετική υγρα­σία. Γι' αυτό τα δάση αυτά ονομάζονται και «βροχερά δάση» ή «δάση βροχής».

Από τα πολυάριθμα είδη, πολλές φορές εμφανίζονται πάνω από 200 είδη στο εκτάριο, λίγα μόνο έχουν μέχρι σήμερα οικονο­μική αξία. Είναι εκείνα τα είδη τα οποία παράγουν ανθεκτικό, βα­ρύ, ωραία χρωματισμένο ξύλο επιπλοποιίας όπως το μαόνι (Swietenia mahagoni), ο έβενος (Diospyros ebenus) κλπ. Παρά τη μικρή τους σχετικά έκταση (10%), παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ξυλαπόθεμα των δασών της γης (40%) και τη μεγαλύτερη βιοποικιλότητα κυρίως φυτών και εντόμων με χιλιάδες είδη φυτών και εκατομ­μύρια είδη εντόμων.

Λείπουν όμως τα μεγάλα θηλα­στικά, τα οποία εμφανίζονται στις σαβάνες. Η οικολογική αξία των δασών αυτών είναι τεράστια τόσο για τη μεγάλη τους βιοποικιλότητα όσο και για τη ρύθμιση του υδρο­λογικού κύκλου και τη ρύθμιση επί­σης του κύκλου του CO2 και του O2. Δυστυχώς τα δάση αυτά είναι από τα πλέον κινδυνεύοντα και ευ­άλωτα. Όταν καταστραφεί ένα τροπικό δάσος, δεν ξαναγίνεται. Χάνεται για πάντα.


Τροπικά δάση βροχερών ορεινών περιοχών

Με την αύξηση του υπερθαλάσσιου ύψους μεταβάλλεται η σύνθεση και η δομή του τροπικού δάσους. Τα γιγάντια δέντρα με τις ισχυρές σανιδόμορφες ρίζες εξαφανίζονται. Ο αριθμός των ει­δών της οικογένειας των ψυχανθών (Fabiaceae) λιγοστεύει, ενώ αυξάνει ο αριθμός ειδών των οικογενειών Myrtaceae, Lauraceae και Rosaceae. Ο αριθμός όμως των ειδών παραμένει μεγάλος, 40-60 είδη στο εκτάριο. Το ύψος των υψηλότερων δέντρων κατε­βαίνει στα 20-40 m. Κάτω από την περισσότερο ή λιγότερο κλει­στή κομοστέγη των ψηλών δέντρων εμφανίζονται δύο έως τρεις όροφοι. Χαρακτηριστικά των δασών αυτών είναι ότι καλύπτονται συχνά από χαμηλή νέφωση και ομίχλη και ότι στη σύνθεση τους μετέχουν δενδρόμορφες φτέρες με ύψος πάνω από 15 m και κω­νοφόρα του γένους Podocarpus, τα οποία φτάνουν σε ύψος 40 m. Η βιοποικιλότητα των δασών αυτών είναι αρκετά υψηλή και ο αριθμός των δενδρωδών ειδών παραμένει μεγάλος: περίπου 100-150 είδη. Τα φοινικόδεντρα εμφανίζονται σπάνια.


Ξηρόμορφα δάση τροπικών περιοχών από είδη που φυλλοβολούν περιοδικά

Σε πλήρη αντίθεση με τα εντυπωσιακά «βροχερά δάση» των υγρών τροπικών περιοχών βρίσκονται τα δάση που αυξάνουν σε ξηρές τροπικές περιοχές. Όπου μέσα στην τροπική ζώνη οι πε­ρίοδοι των βροχών γίνονται μικρότεροι, ενώ οι περίοδοι ξηρα­σίας διαρκούν πολλούς μήνες, εμφανίζονται μικρού ύψους χαλαρά δάση από ανθεκτικά στην ξηρασία είδη, εφόσον οι υδατικές συνθήκες επιτρέπουν την ανάπτυξη δέντρων. Τα δενδρώδη είδη που συνθέτουν τα ξηρόμορφα αυτά δάση είναι προσαρμοσμένα στην ξηρασία κατά διάφορους τρόπους. Για να αποφύγουν την ξήρανση, από έλλειψη νερού, απορρίπτουν τα φύλλα τους στην αρχή της ξηρής περιόδου και παραμένουν φαλακρά για πολλούς μήνες το χρόνο. Με αυτό τον τρόπο περιορίζεται σημαντι­κά η διαπνοή και η κατανάλωση νερού. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρε­τεί και η μείωση του μεγέθους των φύλλων. Πολλά είδη των ξηρόμορφων αυτών δασών σχηματίζουν μικρά, λεπτά, πολλαπλώς πτεροσχιδή φύλλα. Χαρακτηριστικά είδη είναι διάφορα είδη ψυχανθών από τα γένη Acasia, Mimosa, Prosopis κλπ., τα οποία διακρίνονται επίσης από τη σκιαδόμορφη κόμη τους. Η σμίκρυν­ση των φύλλων μπορεί να προχωρήσει τόσο πολύ ώστε να μετα­τραπούν μερικώς ή ολικώς σε αγκάθια. Το γεγονός αυτό εμφα­νίζεται τόσο συχνά, ώστε δίκαια ονομάζονται τα δάση αυτά δά­ση ή θαμνώνες αγκαθιών. Μια άλλη ενδιαφέρουσα προσαρμογή είναι η δυνατότητα αποταμίευσης νερού μέσα στο σαρκώδη κορμό (κάκτοι). Εντυπωσιακό παράδειγμα αποτελούν τα δενδρόμορφα κακτοειδή της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, μερι­κά από τα οποία αποκτούν μέγεθος δέντρων και αποτελούν ση­μαντική πηγή εφοδιασμού των ξηρών περιοχών σε ξύλο.

Ακόμη και δέντρα αποταμιεύουν νερό στον κορμό τους, ο οποίος αποκτά μια παράξενη φιαλοειδή ή βαρελόμορφη μορφή, και ονομάζονται από τους ισπανόφωνους κατοίκους της Νότιας Αμερικής Barrigones, «Κοιλαράδες», ή Palos borachos, «μεθύ­στακες». Η αποταμίευση νερού μπορεί να γίνει επίσης στα φύλ­λα (Agave, Aloe), κοντά στη βάση του κορμού ή στις ρίζες.


Περιοδικώς φυλλοβολούντα τροπικά δάση

Η διαφορά ανάμεσα στα πλούσια «βροχερά δάση» και τα ξη­ρόμορφα δάση είναι τεράστια. Ανάμεσα στις δύο αυτές ακραίες περιπτώσεις βρίσκεται μια ολόκληρη σειρά από ενδιάμεσες μορφές δασών, οι οποίες συνθέτουν τα «περιοδικώς φυλλοβο­λούντα» ή εποχιακά τροπικά δάση. Στην κατηγορία αυτών των δασών υπάγονται και τα «χειμερινά» δάση των μουσώνων, τα οποία εξαπλώνονται στη ΝΑ Ασία (Ινδοκίνα). Στα δάση αυτά, τα Ι οποία εμφανίζουν μια υψηλή βιοποικιλότητα (30-50 είδη στο εκτάριο), τα δέντρα φτάνουν σε ένα ύψος 25-35 m. Στα δάση αυτά αναπτύσσονται τα σπουδαιότερα, από οικονομική άποψη, δασοπονικά είδη των τροπικών περιοχών, όπως το μαόνι (Swietenea mahagoni) στη Νότια Αμερική (γνήσιο μαόνι), το ακούμε (Aucoumea klaineana) στην Αφρική και το τικ (Tectonia grandis) στην Ασία.


Δασικές διαπλάσεις, μορφές δάσους

Με βάση τα καθαρώς φυσιογνωμικά κριτήρια οι δασικές εκτάσεις κατατάσσονται ως εξής:

1. Δάση από αείφυλλα πλατύφυλλα:

α. Τροπικά και υποτροπικά δάση σε περιοχές με εξισορρο­πημένο θερμό και υγρό κλίμα.

β. Δάση από σκληρόφυλλα είδη σε περιοδικά ξηρές περιο­χές με ήπιο χειμώνα.

2. Δάση από περιοδικώς φυλλοβολούντα πλατύφυλλα:

α. Ξηρόφιλα δάση σε περιοδικά ξηρές τροπικές και υπο­τροπικές περιοχές.

β. Θερινά δάση από δέντρα που φυλλοβολούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα σε περιοχές με υγρό εύκρατο κλί­μα και ψυχρό χειμώνα.

3. Δάση από ψυχρόβια κωνοφόρα σε περιοχές με εκφρασμέ­νο δριμύ χειμώνα.


Η χερσαία επιφάνεια της Γης κατανέμεται σε δασικές ζώ­νες και άδενδρες περιοχές (τούντρες, στέπες, έλη, υψηλά όρη, έρημοι κλπ.) κατ' εκτίμηση ως εξής: Δάση βροχερών τροπικών περιοχών 10%, σκληρόφυλλα δάση 7%, τροπικά και υποτροπι­κά δάση σε περιοδικά ξηρές περιοχές 18%, θερινά δάση 7%, δάση ψυχρόβιων κωνοφόρων 21%, άδενδρες εκτάσεις 37%.


Δάση ψυχρόβιων κωνοφόρων

Από την Αλάσκα μέχρι το Λαμπραντόρ και από τη Σκανδινα­βία, την Καρελία και τη Σιβηρία μέχρι την Καμτσάνκα εκτείνεται η ζώνη των ψυχρόβιων κωνοφόρων. Η ζώνη αυτή κείται ανάμεσα στους παραλλήλους 50° και 60° βόρειου πλάτους και εκτείνεται νοτιότερα στις οροσειρές των Βραχωδών Ορέων (Rocky Mountains), στα Cascades και τη Sierra Nevada της Βόρειας Αμερικής, στις Άλπεις και στα Ουράλια της Ευρώπης.

Σε αντίθεση με τα τροπικά δάση των βροχερών περιοχών, οι συνθήκες διαβίωσης γίνονται εδώ πολύ ακραίες και στη ζώνη αυτή βρίσκονται τα κλιματικά (πολικά) δασοόρια και δενδροόρια. Η μέση θερμοκρασία του θερμότερου μήνα ανέρχεται σε 10°- 19° C. Ο χειμώνας είναι βαρύς και παρατεταμένος. Οι θερ­μοκρασίες στη διάρκεια της ψυχρής περιόδου κατεβαίνουν μέ­χρι - 40° έως - 50°C.

Λόγω των δυσμενών κλιματικών συνθηκών στη ζώνη αυτή εμφανίζονται λίγα μόνο είδη κωνοφόρων και ακόμη λιγότερα εί­δη πλατύφυλλων δένδρων. Η ερυθρελάτη, η δασική πεύκη, η ευ­ρωπαϊκή και σιβηρική λάρικα, η σιβηρική ελάτη και πενταβέλονες πεύκες συνθέτουν αυτά τα μεγαλειώδη στην ομοιομορφία τους και απεραντοσύνη τους δάση του Βορρά. Τα δάση αυτά έχουν μία τεράστια οικονομική και οικολογική αξία λόγω της έκτασης τους (40% της συνολικής δασικής έκτασης της Γης) της σύνθεσης τους σε κωνοφόρα και της καλής κατάστασης διατήρησης τους. Εφοδιάζουν την παγκόσμια αγορά με ξύλο κωνοφόρων, συμβάλλουν, μαζί με τα τροπικά δάση, στη διατή­ρηση της οικολογικής ισορροπίας ρυθμίζοντας τους κύκλους του CO2 και του O2, ενώ αποτελούν ενδιαίτημα για σπάνια και κινδυνεύοντα ή υπό εξαφάνιση είδη (αρκούδες, άλκες, τάρανδοι, ερμίνες, βιζόν, τίγρη της Σιβηρίας κλπ.).


Δάση της υποτροπικής και της εύκρατης ζώνης

Ανάμεσα από τις δύο αυτές ακραίες ζώνες, των τροπικών και των ψυχρόβιων δασών, βρίσκεται μια ευρεία ζώνη που καλύπτε­ται από αείφυλλα δάση, περισσότερο όμως από δάση που τα εί­δη τους φυλλοβολούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα, καθώς και μεικτά δάση από φυλλοβόλα πλατύφυλλα και κωνοφόρα είδη.


Δαφνοειδή δάση της υποτροπικής ζώνης

Ως συνέχεια προς τα τροπικά δάση εμφανίζονται τα αείφυλ­λα δάση των πλούσιων σε βροχοπτώσεις περιοχών της υποτρο­πικής ζώνης, τα οποία σχηματίζουν τη ζώνη των δαφνοειδών δα­σών (Laurisilvae). Τα δαφνοειδή αυτά δάση έχουν ορισμένες ομοιότητες σε ό,τι αφορά τις απαιτήσεις σε υγρασία με τα τρο­πικά δάση, το υγρόθερμο όμως κλίμα της ζώνης αυτής υπόκει­ται σε τόσο ισχυρές διακυμάνσεις ώστε να γίνεται δύσκολη η επιβίωση των επιφύτων, ενώ ο αριθμός των ειδών μειώνεται ση­μαντικά. Δαφνοειδή δάση εμφανίζονται στην Ιαπωνία, τη Νότια Κίνα, στο Κάπλαντ της Νότιας Αφρικής, στη Νέα Ζηλανδία, τη Χιλή, τη Φλώριδα, τη Μαγιόρκα και τις Καναρίους Νήσους. Χα­ρακτηριστικά είδη των δασών αυτών είναι είδη του γένους Laurus (Laurus nobilis, L. canariensis) και του γένους Nerium, καθώς και διάφορα είδη φοινίκων και πεύκης και είδη των Lauraceae, όπως Ocotea foetens, Persea indica, καθώς και Visnea mocanena, Ilex canariensis, Ilex platyphylla κ.ά.


Δάση σκληρόφυλλων πλατύφυλλων (μεσογειακά δάση)

Όπου το υποτροπικό κλίμα μεταβαίνει προς το μεσογειακό, με εκπεφρασμένο ξηρό θέρος και υγρό, ήπιο χειμώνα αντικαθί­στανται τα δαφνοειδή δάση από δάση και θαμνώνες αείφυλλων πλατύφυλλων ειδών. Στη σύνθεση των δασών αυτών μετέχουν διάφορα είδη αείφυλλων δρυών, όπως Quercus ilex, Q. alnifolia Q. coccifera Q. calliprinos, Q. rotundifolia, Q. dumosa, Q. chrysolepis κ.ά., καθώς και είδη ολιγαρκών, λιγότερο ή περισσότερο ανθεκτικών στην ξηρασία ειδών πεύκης όπως η P. halepensis, P. brutia, P. pinea, P. maritime, P. canariensis, P. radiata (insignis), διάφορα είδη κυπαρισσιού: Cupressus goveniana, είδη αρκεύθου: Juniperus macrocarpa, Juniperus phoenicea, Juniperus turifera, J. oxycedrus, J. drupacea κ.ά., κα­θώς και μια σειρά αείφυλλων ειδών των γενών Olea, Myrtus, Arbutas, Erica, Phillcra, Rhamus, Ceeratonia κλπ.

Στην περιοχή όμως της Μεσογείου, ιδιαίτερα της ανατολικής Μεσογείου, αναπτύχθηκαν πρώιμοι πολιτισμοί. Φοίνικες, Βαβυλώνι­οι, Ασσύριοι, Λύδιοι, Αιγύπτιοι, Εβραίοι, Έλληνες, Καρχηδόνιοι, Ρω­μαίοι ανέπτυξαν διαδοχικά εξαίρετους πολιτισμούς, τους οποίους κληρονόμησε ο σημερινός δυτικός κόσμος. Αργότερα εμφανίστη­καν επίσης ο βυζαντινός και ο αραβικός πολιτισμός, που με το σβή­σιμο τους αποτέλεσαν την απαρχή της Αναγέννησης στη Δύση.

Είναι γνωστό όμως ότι οι πολιτισμοί αρχίζουν με την κατα­στροφή του δάσους αλλά και τελειώνουν με το μπήξιμο του τσεκουριού στον κορμό του τελευταίου γίγαντα που απέμεινε. Ο κανόνας αυτός επαληθεύεται και στο μεσογειακό δάσος. Η κα­ταστροφή του άρχισε πολύ νωρίς. Η ανάπτυξη των πολιτισμών απαιτούσε απόκτηση γεωργικής γης, λιβαδιών για την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, καύσιμης ύλης για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών, ξυλείας για την κατασκευή οικιών και ναών, καθώς και ξυλείας για τη ναυπήγηση των πλοίων. Έτσι η καταστροφή του μεσογειακού δάσους άρχισε αρκετά νωρίς και δυστυχώς συνε­χίζεται μέχρι σήμερα. Εκχερσώσεις για απόκτηση γεωργικής και αστικής γης, αλόγιστες ληστρικές υλοτομίες, υπερβόσκηση σε συνδυασμό με τις δασικές πυρκαγιές ήταν τα αίτια -και εν μέρει εξακολουθούν να είναι και σήμερα- της καταστροφής και υπο­βάθμισης του μεσογειακού δάσους.


Δάση φυλλοβόλων πλατύφυλλων της εύκρατης ζώνης

Σε εκείνες τις περιοχές της εύκρατης ζώνης στις οποίες η θερμοκρασία κατά τη διάρκεια του χειμώνα πέφτει κάτω από το όριο του παγετού, εμφανίζονται δάση από πλατύφυλλα είδη που φυλλοβολούν κατά τη διάρκεια του χειμώνα, τα γνωστά και ως «θερινά δάση» (Aestatisilvae).

Η ζώνη αυτών των δασών εκτείνεται στο Βόρειο Ημισφαίριο, ανάλογα και με το υπερθαλάσσιο ύψος. μεταξύ των παραλλήλων 30° και 50° βόρειου πλάτους. Το κλίμα της ζώνης αυτής χαρακτη­ρίζεται από βροχοπτώσεις 600-1.500 mm, οι οποίες κατανέμονται σχεδόν ομοιόμορφα όλο το χρόνο. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των ειδών που συνθέτουν αυτά τα δάση όπως οι καστανιές, οι οξιές, η φράξος, τα σφενδάμια, οι φτελιές, οι φυλλοβολές δρύες, οι φιλύ­ρες, τα σκλήθρα, οι καρυδιές, οι κάρυες, οι αγριολεύκες, οι σορβιές, οι σημύδες, οι κερασιές, οι ιπποκαστανιές, η υγράμβαρη κλπ. είναι: η έκπτυξη των φύλλων την άνοιξη, η θερινή αύξηση, η αλλα­γή του χρώματος των φύλλων και η πτώση τους το φθινόπωρο και η βλαστητική ηρεμία το χειμώνα. Γενικά ο ρυθμός της ζωής τους καθορίζεται από την ετήσια περιοδικότητα της θερμοκρασίας.

Τα θερινά αυτά δάση είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους πυκνά, πλούσια σε ξυλαπόθεμα και με υψηλή παραγωγική δυνατότητα. Εκτός από λίγες εξαιρέσεις, όπως π.χ. οι φιλύρες και οι κερασιές, τα περισσότερα είδη είναι ανεμογαμή. Σε σύγκριση με τα τροπικά και υποτροπικά δάση, ο αριθμός των ειδών είναι πολύ μικρότερος.


Τα δάση της χώρας μας

Εάν πριν από 5.000 χρόνια είχαμε τη δυνατότητα να πετά­ξουμε πάνω από το σημερινό ελλαδικό χώρο, τότε θα βλέπαμε μια χώρα καλυμμένη με πυκνά δάση, τα οποία διακόπτονταν από τα ποτάμια, τα έλη, τις λίμνες, μερικές στέπες και τις κορυφές των ψηλών ορέων. Ακόμη και οι σημερινές γυμνές Κυκλάδες ήταν «υλόεσσαι» (δασωμένες) κατά τον Όμηρο. Οι πολιτισμοί όμως που αναπτύχθηκαν σε αυτή την περιοχή αλλά και άλλοι ιστορικοί λόγοι οδήγησαν στην υποβάθμιση και συρρίκνωση της δασωμένης επιφάνειας, η οποία σήμερα ανέρχεται στο 25,6% της συνολικής επιφάνειας της χώρας μας, ένα ποσοστό από τα μικρότερα των ευρωπαϊκών μεσογειακών χωρών. Μπορεί το πο­σοστό δάσωσης να είναι μικρό, η ποικιλία όμως των δασικών οι­κοσυστημάτων είναι πολύ μεγάλη, η μεγαλύτερη από όλες τις χώρες της Ευρώπης. Η ποικιλία αυτή οφείλεται στην πολύ πλού­σια χλωρίδα, στη μεγάλη ποικιλία κλιματικών τύπων, από το κα­θαρά μεσογειακό μέχρι το καθαρά ηπειρωτικό, στην ορογραφική διαμόρφωση - η Ελλάδα είναι μία κατεξοχήν ορεινή χώρα, με 42 κορυφές πάνω από τα 2.000 m -, στη μεγάλη ποικιλία γεωλογι­κών σχηματισμών και πετρωμάτων, στην ποικιλία εδαφικών τύ­πων και στην ιστορική-πολιτιστική εξέλιξη και την οικονομική δομή της χώρας.

Με την επίδραση και συνεπίδραση όλων αυτών των παραγό­ντων δημιουργούνται στη χώρα μας έξι βιοκλιματικές ζώνες δασι­κής βλάστησης: η μεσογειακή, η υπομεσογειακή (ανωμεσογειακή), η υποηπειρωτική, η ζώνη των ορεινών μεσογειακών κωνοφό­ρων, η ηπειρωτική και η υπαλπική των ψυχρόβιων κωνοφόρων.


1. Μεσογειακή ζώνη

Η ζώνη αυτή εμφανίζεται σε μια σχεδόν συνεχή λωρίδα κατά μήκος των ακτών και στα νησιά του Ιονίου και Αιγαίου πελάγους. Τα δάση της ζώνης αυτής χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Στα δάση των αείφυλλων πλατύφυλλων και στα δάση των μεσογεια­κών κωνοφόρων. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν το φοινικόδα­σος του Βάι, δάση (θαμνώνες) ελιάς, χαρουπιάς και σχίνου, δά­ση (θαμνώνες) αριάς, κουμαριάς, δάφνης, ρεικιού και δάση ή θα­μνώνες του πρίνου της μεσογειακής ζώνης.

Στα δάση μεσογειακών κωνοφόρων ανήκουν: τα δάση της χαλεπίου πεύκης, της τραχείας πεύκης, της κουκουναριάς, του κυπαρισσιού, της μακρόκαρπης αρκεύθου, της φοινικικής αρκεύθου και της συριακής αρκεύθου (Juniperus drupacea).


2. Υπομεσογειακή (ανωμεσογειακή) ζώνη (μεταβατική)

Εδώ ανήκουν τα δάση ή θαμνώνες του πρίνου, του πρίνου και του γαύρου, του γαύρου (γαυρότοποι), της βραχύφυλλης δρυός και της μακεδόνικης δρυός και της βελανιδιάς.


3. Υποηπειρωτική ζώνη (θερμότερη ζώνη φυλλοβόλων πλατύφυλλων)

Η ζώνη αυτή χαρακτηρίζεται από την παρουσία κυρίως δρυοδασών, τα οποία αποτελούν το 44% των ελληνικών δασών, και εκτείνεται ως λοφώδης, ημιορεινή και ορεινή σε όλη την Κεντρι­κή και Βόρεια Ελλάδα, καθώς και στη Στερεά Ελλάδα και την Πε­λοπόννησο. Τα δρυοδαση της ζώνης αυτής συντίθενται κυρίως από τη χνοώδη δρυ (μεράδι), την πλατύφυλλο δρυ (πλατίτσα, μέ­σες), την ευθύφλοιο δρυ (τσερινόκι) και την απόδισκη βαλκανική δρυ (μεράδι). Στην ίδια ζώνη ανήκουν τα δάση της καστανιάς, τα οποία εμφανίζονται σε υγρότερες σκιερές πλαγιές. Επίσης εδώ ανήκουν και τα μεικτά δάση των φαραγγιών με φιλύρες, φτελιές, δρυς, οστρυές κλπ.


4. Ζώνη ορεινών μεσογειακών κωνοφόρων

Τα δάση της ζώνης αυτής εκτείνονται τόσο στην υποηπειρω­τική όσο και στην ηπειρωτική ζώνη, και στη σύνθεση τους μετέ­χουν η ελληνική (κεφαλληνιακή) ελάτη, η υβριδογενής ελάτη και η μαύρη πεύκη.


5. Ηπειρωτική ζώνη (ψυχρότερη ζώνη φυλλοβόλων πλατύφυλλων)

Στη ζώνη αυτή, η οποία συναντάται στην ορεινή περιοχή της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας, υπάγονται κυρίως τα δάση της οξιάς, τα οποία εμφανίζονται είτε ως αμιγή ή σε μείξη με σφεν-δάμια, υβριδογενή ελάτη, αγριόλευκα, μαύρη πεύκη, λευκόδερμη πεύκη, δασική πεύκη ή και ερυθρελάτη και πενταβέλονη βαλ­κανική πεύκη.


6. Ζώνη ψυχρόβιων κωνοφόρων

Η ζώνη αυτή εμφανίζεται στις ψηλές οροσειρές της Βόρειας Ελλάδας (Βόρεια Πίνδος, Βόρας, Όλυμπος, Όρβηλος, Ροδόπη). Τα είδη που συνθέτουν τα δάση αυτά είναι η ερυθρελάτη, η δα­σική πεύκη, η λευκόδερμη πεύκη, η βαλκανική πενταβέλονη πεύ­κη και η σημύδα.


Αζωνικά δάση

Ως αζωνικά δάση χαρακτηρίζονται εκείνα των οποίων η σύν­θεση σε είδη και η εν γένει ύπαρξη τους δεν εξαρτάται από τις κλιματικές συνθήκες αλλά από τη δίαιτα των υδάτων. Τέτοια δά­ση είναι οι πλατανεώνες, που εμφανίζονται κυρίως στους κώνους απόθεσης των χειμάρρων και ποταμών, τα δάση από ιτιές, λεύ­κες και σκλήθρα κατά μήκος των οχθών ποταμών ή λιμνών και τα δάση οξύφυλλης φράξου, φτελιάς και χνοώδους ποδισκοφόρου δρυός των δελταϊκών σχηματισμών ή υγροτοπικών περιοχών.

Η χώρα μας μπορεί να έχει μικρό σχετικά ποσοστό δάσωσης, εμφανίζει όμως μια πολύ μεγάλη ποικιλία δασών, τα οποία διατη­ρούν τη φυσική τους σύνθεση σε είδη, είναι φυσικά δάση, τα οποία έχουν μια πολύ μεγάλη ικανότητα φυσικής ανόρθωσης, αρκεί να αρθούν τα αίτια που προκάλεσαν την υποβάθμιση τους. Αυτό ισχύει και για τους θαμνώνες.


Με την ευγενική χορηγία του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας
 Άνθρωπος και Περιβάλλον στον 21ο αιώνα: Τα Κρίσιμα Προβλήματα




Σπύρος Ντάφης

Ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ





Ηπειρωτικό δάσος (Φωτογραφικό Αρχείο ΜΓΦΙ)

 

 



 

 



Μεσογειακό δάσος - Κουκουναριές (Φωτογραφικό Αρχείο ΕΚΒΥ-Έχρωμον)

 




Τροπικό δάσος

 

 




Τροπικό δάσος





Υγρόφιλο πυκνό δάσος (Φωτογραφικό Αρχείο ΕΚΒΥ - Έχρωμον)





 

Δάσος μαύρης πεύκης (Φωτογραφικό Αρχείο ΜΓΦΙ)

 

 

 

 

 

 

« Επιστροφή


 

Media


Τελευταία νέα

Παρέμβαση της GREENBELT για την αλματώδη αύξηση των Αδέσποτων ζώων
Παρέμβαση της Green Belt αναφορικά με την δημοσίευση εκθέσεων μη-χρηματοοικονομικών απολογισμών
Νέο Δ.Σ της Greenbelt
Την Κυριακή 4 Μαρτίου 2012 συμμετέχουμε σε μια ακόμα δενδροφύτευση!
Άμεσες ενέργειες για τους τουρκικούς εμπρησμούς

 

Συχνές ερωτήσεις

Τι μπορώ να κάνω για να βοηθήσω;
Χρειάζεται να μένω στη Κηφισιά για να ενταχθώ στο πρόγραμμα δενδροφυτεύσεων;
Τι σημαίνει Μη κυβερνητική, Μη κερδοσκοπική Οργάνωση (Μ.Κ.Ο.);
Κάθε πότε θα γίνονται οι δενδροφυτεύσεις;

 


Υπολόγισε το Footprint σου Υπολόγισε το Footprint σου